Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego obejmuje ponad 300 nowych przepisów i istotnych zmian w brzmieniu już istniejących. To jedna z większych zmian w przepisach w ostatnich latach. Trudno będzie wspomnieć o wszystkich w jednym wpisie. Dlatego dziś przygotowaliśmy dla Was skrócone podsumowanie, w którym skupimy się na tych wybranych i najważniejszych zmianach, a w kolejnych tekstach będziemy rozwijać ten wątek. Zapraszamy.

 

Nowelizacja Kodeksu Postępowania Cywilnego

 

Głównym celem nowelizacji KPC było przeciwdziałanie przewlekłości sądu, usprawnienie i skrócenie czasu trwania postępowań sądowych w sprawach cywilnych. Usprawnienie postępowań ma przynieść wprowadzenie wstępnego etapu planowania postępowania. To też próba wyeliminowania fikcji doręczeń. Ma to realnie poprawić możliwości podjęcia obrony przez pozwanego w trakcie postępowania, a nie tak jak to często odbywało się w praktyce – dopiero przy egzekucji. Zmianie ulegnie ustalanie właściwości sądu, system opłat.

Można było się spodziewać, że część nowych przepisów Kodeksu Postępowania Cywilnego będzie dobra, a część będzie budzić pewne kontrowersje. Z jednej strony po nowelizacji łatwiej będzie na przykład przenieść sprawę do innego sądu, uproszczone będą postępowania dowodowe, przedłużone terminy apelacji do trzech tygodni. Z drugiej, pojawiają się przepisy ograniczające jawność postępowania, dające możliwość wyrokowania na posiedzeniu niejawny, czy możliwość podwyższenia stopy odsetek zasądzonych od strony budzą pewien niepokój.

Ostateczne wnioski zapewne wyjdą na jaw w praktyce. A na co warto zwrócić uwagę już teraz? Jakie zmiany przewiduje nowelizacja Kodeksu Postępowania Cywilnego?

 

Co zmienia nowelizacja KPC?

 

Wyszczególniliśmy poniżej najważniejsze zmiany, które wchodzą w życie w związku z nowelizacją KPC. Do najszerzej komentowanych należy uregulowanie spraw awizo. Do tej pory, przez fikcję doręczeń, notorycznie zdarzało się, że pozwany nie miał realnej możliwość obrony w trakcie procesu. Jeżeli pozwany nie odebrał pisma inicjującego postępowanie, sąd zobowiąże powoda do doręczenia pozwu z pomocą komornika. Jeśli nie uda się to w ciągu dwóch miesięcy, postępowanie będzie można zawiesić.

Kolejną ważną informacją jest zmiana właściwości sądów. Co do zasady sprawa będzie się toczyć w sądzie właściwym dla miejsca wykonania umowy, czyli w miejscu zamieszkania konsumenta, a nie dajmy na to, siedziby przedsiębiorcy. Na podobnej zasadzie będą odbywały się spory z bankami (ta zasada nie będzie stosowana w sporach pomiędzy obywatelami a Skarbem Państwa).

Kolejna ważna zmiana dotyczy opłat sądowych. Maksymalna kwota opłaty stałej (pobieranej głównie w sprawach o prawa niemajątkowe) rośnie z 5 do 10 tysięcy zł. W sprawach o prawa majątkowe obecnie pobierana jest opłata w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie więcej niż 100 tys. zł. Teraz 5% opłata będzie pobierana w sprawach o wartości roszczenia większej niż 20 tys. zł z tym, że maksymalna opłata wzrośnie do 200 tys. zł. Także w sprawach drobnych (do 20 tys. zł) zapłacimy więcej. Droższe będzie też zawezwanie do próby ugodowej. Dziś w takim wypadku opłata wynosi 40 zł, a w sprawach o wartości powyżej 10 tys. – 300 zł. Teraz wyniesie ona 1/4 opłaty od pozwu. Zniesione zostaną za to opłaty za spory z ZUS i pracodawcą do kwoty 50 tys. zł. Łatwiej będzie też uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych.

Posiedzenie przygotowawcze – zgodnie z nowelizacją KPC, sąd będzie się starał nakłonić strony do polubownego zakończenia sporu. Gdy to się nie uda, opracuje plan rozprawy, które będzie zawierać m.in.: określenie żądań stron, spornych faktów, terminy posiedzeń i listę czynności. Poza tym kolejność i termin przeprowadzenia dowodów, a nawet datę ogłoszenia wyroku. Dowody będą musiały być zgłaszane do czasu zatwierdzenia planu (poza pewnymi wyjątkami). Za wezwanie każdego świadka nieuwzględnionego w planie rozprawy trzeba będzie zapłacić po 100 zł, a brak stawiennictwa powoda na posiedzeniu będzie mogło oznacza umorzenie postępowania. Z kolei brak pozwanego sprawi, że nie będzie miał możliwości wpływać na plan rozprawy.

 

KPC

 

Przeciwdziałanie obstrukcji, czyli wprowadzenie generalnej zasady nadużycia prawa procesowego. W przypadku stwierdzenia jego nadużycia, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie będzie mógł zasądzić grzywnę oraz obowiązek zwrotu kosztów procesu wyższych, niż wskazałby wynik sprawy. Na wniosek, będzie mógł też przyznać od strony nadużywającej prawa procesowego podwyższone koszty procesu (nie więcej niż dwukrotnie) oraz zwiększyć stopę zasądzonych odsetek, by zrekompensować wnioskującemu wzrost nakładów na dłuższe prowadzenie sprawy. Przeciwdziałać obstrukcji procesowej ma również łatwiejsze odrzucenie pozwów oczywiście bezzasadnych oraz przeciwdziałanie piętrowym zażaleniom. A skoro jesteśmy już przy zażaleniach – do tej pory były rozpoznawane przez sąd II instancji, a po zmianach będą rozpatrywane przez inny skład tego samego sądu. Dzięki temu czas na ich rozpatrzenie ma być skrócony.

Kolejną istotną zmianą w kontekście nowelizacji KPC jest obowiązkowa odpowiedź na pozew. Replikę będzie trzeba przygotować w zakreślonym przez sąd terminie, który nie może być krótszy niż dwa tygodnie. Dzięki temu już przed pierwszym posiedzeniem sąd będzie już miał wstępne informacje i stanowiska obu stron. Brak odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie będzie mógł skutkować wydaniem wyroku zaocznego. Dodatkowo więcej posiedzeń ma być wyznaczanych tylko w razie konieczności. Zwłaszcza w sytuacji gdy przeprowadzenie wszystkich dowodów na jednym posiedzeniu nie jest możliwe. W takim przypadku posiedzenia powinny odbywać się w kolejnych dniach, a jeżeli nie jest to możliwe – tak, aby upływ czasu pomiędzy nimi nie był nadmierny.

Po nowelizacji Kodeksu Postępowania Cywilnego, pozwany będzie mógł żądać pomniejszenia dochodzonego roszczenia o sumę, jaką winien jest mu powód, tylko gdy wierzytelność pozwanego jest niesporna, udowodniona dokumentem albo pochodzi z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona pozwem. Ma to w znaczący sposób przyspieszyć postępowanie i zapobiec sytuacji podnoszenia fikcyjnych zarzutów tylko po to, by opóźnić moment wydania wyroku i odwlec obowiązek zapłaty.

To o czym już nadmieniliśmy na wstępie, czyli brak konieczności mówienia do pustej sali. Sędzia nie będzie już ogłaszał wyroku na posiedzeniu, na które nikt się stawi. W takie sytuacji wyrok będzie uznany za ogłoszony. Zmianą zostaną też objęte uzasadnienia. Strona, które wniesie do sądu wniosek o sporządzenie uzasadnienia, będzie musiała wskazać, czy sąd ma sporządzić pełne uzasadnienie, czy tylko do tej części wyroku, od której zamierza się odwołać. Od wniosku o uzasadnienie będzie pobierana opłata w wysokości 100 zł. Charakter uzasadnień też ma ulec zmianie. Mają być teraz bardziej skondensowane, bez nadmiernego cytowania orzecznictwa czy treści zeznań.

Kolejną istotną zmianą w KPC jest przywrócenie odrębnego postępowania gospodarczego. Spory z udziałem przedsiębiorców mają być rozpatrywane według bardziej skomplikowanej, ale szybszej procedury gospodarczej. W tym trybie mają być rozstrzygane również wszystkie spory powstałe na bazie umów o roboty budowlane, umów leasingu i z zakresu prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego. Choć postępowania gospodarcze będą cechować się większymi rygorami nie będzie przymusu adwokacko-radcowskiego. Postępowanie gospodarcze zakłada prymat dowodu z dokumentów nad zeznaniami świadków.

Tak jak wspomnieliśmy, to najważniejsze zmiany w przepisach jakie wejdą w życie wraz z nowelizacją KPC. Pozostaje teraz pytanie kiedy wejdą w życie?

 

Kiedy zmiany w KPC wejdą w życie?

 

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy dni od dnia ogłoszenia, czyli 7 listopada 2019 roku, z wyjątkiem:

  • wskazanych w ustawie niektórych przepisów dotyczących zmian w KPC (przede wszystkim wiążących się z wydawaniem postanowień na posiedzeniach niejawnych), zmian w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz części regulacji dotyczących zmian w ustawie o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli 21 sierpnia 2019 roku,
  • przepisu dotyczącego określenia przez Ministra Sprawiedliwości wzorów pouczeń, których udzielania na piśmie stronom i uczestnikom postępowania wymaga Kpc, który wchodzi w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 7 sierpnia 2020 roku,
  • przepisów dotyczących zmian w zakresie elektronicznego postępowania upominawczego, które wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 7 lutego 2020 roku.

 

Nowelizacja KPC gruntownie zmienia procedurę cywilną i szereg przepisów. Polecamy ich dokładniejszą analizę, tak aby wyprzedzić niektóre problemy. Może warto rozważyć szybsze skierowanie określonych spraw do sądu z uwagi na koszty sądowe? To pozostawiamy już do Waszej decyzji i oceny.

Oczywiście w razie potrzeby, pozostajemy do dyspozycji.